Szop pracz – zagrożenie dla ekosystemu

Szop pracz – czym jest i jak wygląda?

Szop pracz (Procyon lotor) to średniej wielkości ssak drapieżny pochodzący z Ameryki Północnej. Należy do rodziny szopowatych i jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zwierząt dzięki charakterystycznej „masce” na pysku oraz ogonowi w czarno-białe pręgi. ()

Dorosłe osobniki osiągają długość ciała od 60 do 90 cm i wagę od około 3,5 do nawet 15 kg. Szopy mają bardzo sprawne przednie łapy, które przypominają ludzkie dłonie – umożliwiają im manipulowanie przedmiotami i zdobywanie pożywienia w różnych środowiskach. ()

To zwierzę nocne, świetnie wspinające się na drzewa i dobrze pływające. Charakteryzuje się wysoką inteligencją oraz zdolnością adaptacji do niemal każdych warunków – od lasów, przez tereny podmokłe, aż po miasta.

Skąd szopy pracze wzięły się w Europie?

Naturalnym obszarem występowania szopa pracza jest Ameryka Północna. Do Europy trafił jednak wskutek działalności człowieka – głównie w latach 30. XX wieku.

Początkowo był sprowadzany jako zwierzę futerkowe oraz introdukowany celowo jako gatunek łowny. W Niemczech i ZSRR wypuszczano go do środowiska, a część osobników uciekła z hodowli.

Największe populacje rozwinęły się w Niemczech, skąd szop rozpoczął ekspansję na inne kraje Europy – w tym Polskę. W naszym kraju pojawił się na większą skalę dopiero w latach 90. XX wieku i do dziś dynamicznie zwiększa swój zasięg.

Szop pracz jako IGO – inwazyjny gatunek obcy

Szop pracz jest uznawany w Unii Europejskiej za inwazyjny gatunek obcy (IGO) stwarzający zagrożenie dla środowiska. ()

Dlaczego?

bardzo szybko się rozmnaża
ma niewielu naturalnych wrogów
doskonale przystosowuje się do nowych warunków
jest wszystkożerny i oportunistyczny

Dzięki tym cechom szop skutecznie kolonizuje nowe tereny – jego zasięg w Polsce zwiększa się nawet o kilkadziesiąt kilometrów w ciągu kilku lat.

Dieta szopa pracza – wszystkożerny drapieżnik

Szop pracz jest typowym wszystkożercą. Jego dieta jest niezwykle szeroka i zależy od dostępności pokarmu.

Zjada m.in.:

bezkręgowce i owady
owoce i rośliny
ryby i płazy
małe ssaki
ptaki

Co istotne – szop zjada zwierzęta w każdym stadium rozwoju:

jaja
pisklęta
młode osobniki
dorosłe zwierzęta

Jest szczególnie groźny dla ptaków, ponieważ plądruje gniazda, często wspinając się na drzewa. Może także wpływać na populacje rzadkich gatunków, np. poprzez zjadanie jaj czy młodych osobników.

Jak zachowuje się szop pracz?

Szopy pracze to zwierzęta niezwykle sprytne i elastyczne behawioralnie.

Charakterystyczne cechy:

aktywność nocna
samotniczy tryb życia (choć mogą tworzyć luźne grupy)
zdolność życia blisko człowieka
wykorzystywanie śmietników jako źródła pokarmu

Ich inteligencja i zdolność uczenia się sprawiają, że bardzo trudno je kontrolować w środowisku. Potrafią zapamiętywać rozwiązania problemów nawet przez kilka lat.

Jak bardzo szop pracz jest inwazyjny?

Szop pracz jest jednym z najbardziej problematycznych gatunków inwazyjnych w Europie.

Wpływ na środowisko:

redukcja populacji ptaków i drobnych ssaków
niszczenie gniazd
konkurencja z rodzimymi drapieżnikami
przenoszenie chorób i pasożytów

Dodatkowo jego wysoka przeżywalność i szybkie tempo rozmnażania powodują, że raz zasiedlone tereny bardzo trudno „oczyścić” z tego gatunku.

Czy szop pracz ma naturalnych wrogów?

W Europie szop pracz praktycznie nie ma skutecznych naturalnych wrogów, co znacząco przyczynia się do jego sukcesu jako gatunku inwazyjnego.

Potencjalnie mogą polować na niego:

wilki
rysie
duże ptaki drapieżne

Jednak presja ze strony tych drapieżników jest zbyt mała, aby ograniczyć populację szopa w sposób naturalny.

Podsumowanie

Szop pracz to przykład gatunku, który dzięki działalności człowieka rozprzestrzenił się poza naturalnym zasięgiem i stał się poważnym zagrożeniem dla ekosystemów. Jako inwazyjny gatunek obcy (IGO) w Europie: